Phần 2: Mạc phủ Muromachi và Edo

Tiết 3: Tổ chức làng xã và các cuộc nổi loạn của nông dân 

 

3.1 Sự kết hợp thành tổ chức tự trị của nông dân:

Trong phần này, chúng ta tập trung chú ý đến việc phát triển tổ chức tự trị của dân chúng nông thôn dưới thời Muromachi, một hình thức tổ chức xã hội có phạm vi rộng rãi và mang ý nghĩa quan trọng.

Thật ra, trước đó, dưới thời Kamakura, ở vùng Kinai (bao gồm kinh đô Kyôto) và khu vực lân cận, trong các shôen (trang viên, còn được dùng để chỉ các thái ấp), ta đã thấy những mura (thôn) với hình thức mới mẻ, đến lúc đó chưa từng thấy ở nông thôn Nhật Bản. Mới mẻ ở chỗ là có những kẻ tuy sống trong trang viên nhưng được quyền thu từ nông dân một món tiền mướn đất (chidai) gọi là kajishi (gia địa tử) [19] hay katako (phiến tử) và dần dần đóng vai trò chủ đất. Người ta gọi họ là myôshu (danh chủ). Những tiểu địa chủ như thế đã tự mình thành lập thôn làng với chế độ tự trị. Đơn vị thôn làng đó có tên là sô (tổng) hay sôson (tổng thôn). Tổng có nghĩa là kết hợp (và sự kết hợp tổng thôn này cũng là bước đầu cho sự giải thể của các trang viên).

Tại sao những tổng thôn như thế đã thành hình? Có nhiều lý do. Một là vì đất hàng tổng (sô no chi) là đất chung của những “hội viên” (hay xã viên) chứ không thuộc riêng một ai. Đó là đất của cộng đồng thể, gọi là iriai-chi (nhập hội địa). Cộng đồng được thành hình để quản lý chung đất trồng trọt cũng như nguồn nước.Ví dụ, nước tưới được quản lý theo khung giờ, theo đó, mọi người sẽ luân phiên đem nước vào phần đất của mình. Chế độ luân phiên lấy nước này được gọi là bansuisei (phiên thủy chế). Hai là vì công việc tế lễ, hội hè hàng năm cần sự đóng góp của mọi người cùng sống trong một khu vực và thói quen làm việc chung đã tạo ra tinh thần nông thôn tự trị. Hiện nay, người Nhật vẫn còn tổ chức làm việc chung, ví dụ mùa hè, vào dịp lễ Vu Lan, cộng đồng vẫn tự phát tổ chức những buổi múa hát tập thể (bon-odori) địa phương mà không cần đến sự chỉ đạo của cơ quan hành chánh.

Ngoài ra, việc tổ chức cuộc sống tự trị ở địa phương như vậy cũng bắt nguồn từ tinh thần chống đối hành động phi pháp của các lãnh chúa trang viên hay quan lại từ trung ương gửi tới. Nếu biết tự trị, họ sẽ tự vệ được và như thế, ngăn chặn những hành động cướp bóc cưỡng đoạt hay gây thương tích chết chóc khi xảy ra xung đột, chiến tranh. Lại nữa, một ryôshu (lãnh chủ, chúa) chỉ có thể hành sử quyền lực trên một đơn vị cai trị là gô (làng) hay shôen (trang viên) của mình. Trong khi đó hình thức sôson (tổng thôn) có thể kết hợp nhiều làng hay nhiều trang viên thành sôgô (tổng hương), sôshô (tổng trang) nghĩa là thực hiện điều đó trên một bình diện rộng rãi hơn. Hành động chung như thế giúp họ trở nên mạnh mẽ đủ để sức đối kháng với lãnh chúa.

Từ đó, ở miền Đông (Tôgoku), sự kết hợp nông thôn lấy gô (làng) làm đơn vị cũng trở thành phổ biến.Những xóm làng kế cận bên nhau lại kết hợp ở một mức độ lớn hơn để thành đại cộng đồng thì gọi là gôson (hương thôn) vì bao gồm cả xóm và làng. Thể chế xã hội đó mang tên là gôsonsei (hương thôn chế).

Nói tóm lại, danh từ sôson (tổng thôn) là một hình thức tổ chức xã hội biểu hiện được tinh thần hợp quần và ý chí đoàn kết thống nhất của người nông dân Nhật Bản cư trú và sinh hoạt trên một vùng đất vậy.

 

3.2 Tổ chức hương thôn: hình thức sôson (tổng thôn):

Sau đây, xin phép trình bày sự vận hành nội bộ các sôson.

Trong sôson, có những người cầm đầu mang tên là otona (trưởng, ất danh) có thể tạm dịch là ông chánh tổng, sau đến toshiyori (niên ký) ngang với hương lão và satanin (sa thải nhân) là những người chấp hành, chắc có thể xem như hương hào. Những nhân vật này họp với nhau hầu như hằng ngày và điều khiển đời sống trong hàng tổng. Cơ cấu quyết định có tên là yoriai (ký hợp), một hội nghị của các đại diện dân chúng trong tổng. Có thể nói là người dân nào cũng phải chấp hành những quyết định mà hội nghị này đưa ra.

Khi hội nghị cần quyết định điều gì thì đối tượng được mời đến để hội họp bàn bạc là toàn thể các sakunin (tác nhân, giống như tá điền, nông dân mướn được đất để canh tác và nộp tô cho địa chủ) . Những người này còn được gọi là sôbyakushô (tổng bách tính = tất cả trăm họ). Thế nhưng, họ không phải là nông dân thuộc giai cấp thấp kém như genin (hạ nhân), nago (danh tử) hay môdo (gian nhân) [20]. Nơi người trong thôn tập hợp là khuôn viên đền thần đạo vì thần trên nguyên tắc là kẻ có nhiệm vụ bảo vệ dân chúng. Trong mỗi đền thần của tổng thôn đều có miyaza (cung tọa, cung tòa) tức tổ chức tế tự của thôn. Con cháu các dòng họ được chỉ định (thị tử = ujiko) trong thôn (thường là con trai) khi đến tuổi, phải thay phiên nhau tham gia. Có thể nói tổ chức tế tự này là đầu mối tinh thần của sự kết hợp dân chúng trong tổng thôn Nhật Bản với nhau. Vào dịp những cuộc nổi loạn của dân chúng gọi là ikki (nhất quỹ), người ta thấy cảnh các thanh niên chuyền nhau nước thần (shinsui = thần thủy) uống như thể hứa với nhau là sẽ đồng cam cộng khổ (ichimi shinsui = nhất vị thần thủy).

Qui ước mà người trong tổng thôn cam kết gìn giữ có tên là sô-okite (còn gọi là mura- okite hay jige-okite). Qui ước đó bao gồm những điều khoản về việc sử dụng ruộng hay nguồn nước tưới, quản lý đất của chung (dùng như hợp tác xã), nghĩa vụ có mặt trong các buổi họp, các biện pháp trừng phạt cũng như biết bao qui định khác chi phối cuộc sống thường nhật của họ.

Hiện nay người ta còn bảo tồn được một số văn bản qui ước của làng Imabori (Imabori-gô) vùng Ômi trong lãnh địa chùa Enryaku (Diên Lịch) (nay địa phương này thuộc thành phố Yôkaichi tỉnh Shiga). Trong qui ước gọi là sô-okite của làng Imabori có những điều lệ như sau:

– Dân ngụ cư nếu không có người trông thôn bảo lãnh thì sẽ không có quyền cư trú [21] .

– Không được nuôi chó.

Như thế, ta thấy đó là những điều lệ rất thiết thực, gắn bó với cuộc sống hằng ngày của người dân. Những ai muốn tìm hiểu về sinh hoạt của người đương thời sẽ tìm thấy những câu trả lời hết sức cụ thể và thú vị.Chẳng hạn việc đòi hỏi kẻ muốn ngụ cư phải có người bảo lãnh chứng tỏ dân chúng có thái độ rất ư bài ngoại (đối với người ngoài làng) nhưng lại đoàn kết bên trong. Nếu chúng ta đọc Sanshô Dayuu (Sơn tiêu đại phu) – tác phẩm của nhà văn Mori Ôgai lấy bối cảnh thời trung cổ – sẽ thấy ông tả cảnh mấy mẹ con nhà quan đi thăm chồng ở nơi phó nhậm dọc đường bị dân chúng ở Naoetsu (một cái bến) không cho ngủ trọ đành phải trú qua đêm dưới chân cầu và thành miếng mồi ngon cho bọn buôn người.

Người dân trong thôn vì muốn duy trì trật tự cho thôn mình có khi cũng đã hành sử cả quyền cảnh sát.Đó là quyền jikendan (tự kiểm đoán) hay jige kendan (địa hạ kiểm đoán). Thành ra, câu nói “phép vua thua lệ làng” của Việt Nam đôi khi cũng có thể đem ra áp dụng cho người Nhật được!

Trên nguyên tắc, người dân trong tổng thôn vẫn phải có nhiệm vụ nộp tuế cống cho lãnh chủ (chúa) nhưng sau khi đã có sức mạnh tự bảo vệ (jikendan, tự kiểm đoán), tự trị và tự lập rồi, một số tổng thôn thường xin đứng ra gánh vác việc thu gom tuế cống ấy cho tiện. Nếu được mọi người chung sức với nhau thu gom, họ sẽ tránh được việc bị đàn áp hay thúc hối mỗi lần lãnh chủ (chúa) hành sử quyền thu tuế cống. Chế độ tự mình thu gom tuế cống gọi là jige-uke (còn có tên là mura-uke, hyakushô-uke). [22]

Thế rồi, khi ý thức liên đới trong sinh hoạt của cộng đồng thể đã ăn sâu vào đầu óc của người nông dân tổng thôn, họ đã dám có những hành động táo bạo hơn như tố cáo việc làm bất chính của quan lại trang viên và đòi bãi miễn những ngưòi ấy. Cũng có khi họ đòi hỏi các lãnh chúa phải ngưng hay giảm thu tuế cống vào những năm hạn hán hay lũ lụt. Như vậy, dân chúng tổng thôn đã tỏ ra có tinh thần chống đối trước các lãnh chúa và nhiều khi khá mạnh mẽ. Sử gia Nhật Bản phân biệt hình thức shuuso (sầu tố) có tính chất van xin ơn huệ và gôso (cưỡng tố) gần như gây áp lực và ép buộc. Khi yêu cầu của mình không được mãn nguyện, họ có thể bỏ mặc ruộng đồng và trốn đi sống tản mác (chôsan = đào tán) nơi những lãnh địa khác hay vào ẩn trong núi. Lúc sự chống đối leo thang tới đỉnh cao cùng cực, nó có thể biến thành những cuộc nổi loạn của dân chúng (phần lớn là nhà nông), mang tên là ikki (nhất quỹ).

Nguyên chữ ikki (nhất quỹ) có nghĩa là “đồng lòng để lo chung một điều gì” (nhất vị đồng tâm). Khi võ sĩ và nông dân thề thốt trước mặt chư thần sẽ đoàn kết với nhau để thực hiện một công trình cụ thể nào đó thì việc ấy gọi là ikki (nhất quỹ). Do đó, tùy theo chủ thể và mục đích mà ikki được chia làm nhiều loại. Ít nhất có 4 loại chính:

1- Tsuchi ikki (Thổ nhất quỹ): trường hợp dân chúng sở tại (thổ dân = domin tức người dân một địa phương nhất định nào đó) nổi dậy [23]. Thường vì họ muốn được giảm hay miễn trả tuế cống hoặc mong xóa nợ.

2- Tokusei ikki (Đức chính nhất quỹ) Dân chúng nổi dậy xin phát lệnh và thi hành “đức chính”, cũng có nghĩa là xóa bỏ các món nợ nặng lãi. Thường thấy ở các đô thị vùng Kinai nơi người dân làm ăn không ngóc đầu lên nổi vì phải trả nợ với lãi suất rất cao.

3- Kuni ikki (Quốc nhất quỹ): cuộc nổi dậy của “người giữ nước hộ” (kokujin ) và các võ sĩ xuất thân địa phương (jizamurai) tức lớp người sống tại chỗ (kuni = tiểu quốc). Họ muốn chống lại chính sách cai trị của các quan lại như shugo được trung ương bổ nhậm, tự mình lập nên các điều lệ quản lý (jôhô = định pháp) thích hợp với sinh hoạt của mình hơn.

4- Ikkô nikki (Nhất Hướng nhất quỹ): những cuộc nổi dậy của môn đồ một giáo phái Phật giáo gọi là Nhất Hướng tông (Ikkôshuu) – một chi phái của Chân tông – chống lại chính quyền địa phương. Giáo phái này chủ trương thờ mỗi Phật A Di Đà và chuyên tâm niệm Phật. Trung tâm của họ là chùa Honganji (Bản Nguyện Tự).

 

3.3 Những cuộc nổi loạn liên tập của dân chúng (ikki):

Xin trình bày về một số cuộc nổi loạn dân chúng tiêu biểu dưới thời Muromachi:

Trước hết, cuộc nổi dậy của dân chúng đáng để ta ghi nhớ nhất tại Nhật Bản đã xảy ra vào năm 1428 (Shôchô nguyên niên).Sử gọi là Sôchô no tokusei ikki (Chính Trường đức chính nhất quỹ). Trong bản ghi chép tên là Daijôin nikki mokuroku (Đại thừa viện nhật ký mục lục) của học tăng Jinson (Tầm Tôn) chùa Kôfukuji (Hưng Phúc Tự) tỉnh Nara có viết “Toàn thể dân chúng sở tại hè nhau nổi dậy. Họ đòi hỏi “đức chính” tức là chính trị đứng đắn, ra tay đập phá các quán rượu, nhà kho, chùa chiền, tự tiện lấy mọi thứ vật dụng mang đi, xé sạch và vứt sạch mọi văn tự cho vay”. Chức kanrei (quản lãnh) đã trấn áp được họ nhưng phải nói là không có chi làm suy sụp đất nước hơn là những hành động như thế này. Kể từ khi lập quốc, đây là lần đầu tiên Nhật Bản biết nếm mùi nổi loạn của dân chúng”.

Tái tạo qua phim ảnh một cảnh nông dân nổi loạn (ikki)

Năm 1428, lúc những cuộc nổi loạn bộc phát là thời điểm và kinh tế và xã hội trong nước đều ở vào tình trạng bất ổn. Ngay từ đầu năm, nhân vì nội bộ của mạc phủ có vấn đề kế vị được đặt ra khiến chính sự rơi vào cảnh hỗn loạn. Thực thế, chức Shôgun đời thứ 5 của Mạc phủ Muromachi là Yoshikazu (Nghĩa Lượng, 1407?-1425, tại chức 1423-25) yểu mệnh, đã tạ thế trước đó 3 năm (1425 hay Ôei 32). Kể từ ngày đó, vì mạc phủ không quyết định được ai là người có thể thay ông, cha của Yoshikazu là Shôgun đời thứ 4 Yoshimochi (Nghĩa Trì, 1386-1428, tại chức 1394-1423) phải tạm thời trở lại chấp chánh. Tuy nhiên, chẳng bao lâu đến phiên Yoshimochi cũng chết trong khi nhà chúa vẫn chưa chọn được người lên thay. Sự chỉ định người nối nghiệp do đó phải dựa vào việc bốc quẻ ở đền Hachiman phố Rokujô trong thành Kyôto để xem thử ý kiến thần thánh như thế nào. Đó là một quyết định vô cùng kỳ quặc. Lại nữa, từ tháng 4 trở đi, một chứng truyền nhiễm tên là mikkayamai (tam nhật bệnh = bệnh ba ngày) mà không ai hiểu duyên do đã lan tràn khắp nước. Số người mắc bệnh tử vong vô số, xác chết chồng chất như núi. Thêm vào đó, thời tiết xấu gây ra mất mùa. Cả nước Nhật lúc đó ở trong một hoàn cảnh thật là bi đát.

Tháng 8 cùng năm, những kẻ làm nghiệp vụ chuyên chở bằng ngựa gọi là giới bashaku (mã tá) lại nổi lên để yêu cầu thực hiện “đức chính” [24]. Như nhận được sự kích thích, các tổng thôn phụ cận kinh đô Kyôto cũng một lòng đoàn kết đứng lên đòi hỏi “đức chính”. Họ đập phá các quán rượu, tập kích các nhà kho cũng như tiệm buôn và tiệm cầm đồ, xé sạch văn tự bằng khoán, đem vứt đi tất. Phong trào này lan ra khắp vùng Kinki. Những địa phương khác cũng học theo cách làm đó nghĩa là tự tay họ thi hành đức chính một cách cụ thể (gọi là shitokusei hay tư đức chính). Tư đức chính chẳng có gì khác hơn là hành động “tự tay” đốt hết giấy nợ và thu hồi ruộng đất của mình.

Nhân đây cũng kể thêm rằng ở tỉnh Nara, thành phố Yagyuu, ở cửa vào ngọn đèo trên con đường gọi là Yagyuu-gaitô, hãy còn một hòn đá lớn trên đó người ta khắc bức tượng Phật Địa Tạng (Jizô) tên là Hôsô jizô (Bào sang Địa Tạng) tức là ông Phật Địa Tang bị nốt rỗ (như người lên đậu). Lý do là trên thân thể ông hãy còn khắc mấy hàng chữ mà nội dung chính là tuyên ngôn của những người nổi loạn đòi đức chính năm Shôchô 1 (Chính Trường nguyên niên, 1428). Tượng đó được gọi là Tokusei hibun (Đức chính bi văn) xem như là văn bia mà dân 4 làng trực thuộc lãnh địa của ngôi đền Kasuga vùng đó đã chép lại về thành quả “đức chính” họ giành lấy được. Tuy vậy, có thuyết khác cho rằng những lời minh trên đó chẳng qua là tác phẩm của người đời sau. Nhưng dầu sao đi nữa, ta vẫn có thể xem bài văn bia như một bằng chứng quan trọng của phong trào nổi dậy đòi đức chính thời Muromachi.

Trong phần trên, chúng ta đã phân loại các hành động ikki (nhất quỹ) nhưng nói đúng ra chỉ có loại tsuchi-ikki do dân sở tại chủ trương là có những đòi hỏi hiện thực hơn cả. Tuy nhiên khi nói tsuchi ikki (thổ nhất quỹ) là nói về chủ thể hành động (domin, dân sở tại), còn như nói tokusei ikki là nói về mục đích (đòi đức chính) chứ thực ra không dễ gì phân biệt hoàn toàn hai thứ ikki ấy cho được.

Năm Eikyô nguyên niên (1429), lại xảy ra một vụ nổi dậy tên gọi Harima no tsuchi-ìki.Cũng giống như cuộc nổi dậy năm Shôchô (Chính Trường nguyên niên, 1428) ở Nara, trong vùng Harima này, người ta cũng thi hành “đức chính” bằng cách đoạt lại đất đai đã bán đi nhưng hơn thế nữa, dân chúng còn đuổi gia thần họ Akamatsu (Xích Tùng) đang giữ chức shugo ở đó ra ngoài cõi.

Kết cuộc, họ đã bị cánh nhà Akamatsu trấn áp được.Thế nhưng theo tin tức ghi chép lại trong Sakkaiki (Sát giới ký, 1418-43), tập nhật ký có tính sử liệu của một công khanh tên gọi Nakayama Sadachika (Trung Sơn Định Thân) [25] “chuyện các võ sĩ phía shugo bị dân chúng sở tại, giết chết hay đánh đuổi đi là chuyện vô cùng hiếm có xảy ra trong khu vực một địa phương”.

Lại nữa, đến năm Kakitsu nguyên niên (1441), hàng vạn dân đã nổi lên chiếm cứ thành phố Kyôto. Đó là cuộc ikki xảy ra sau khi quan shugo vùng Harima nói trên là Akamatsu Mitsusuke (Xích Tùng Mãn Hựu) [26] đã mời Shôgun Yoshinori (Nghĩa Giáo) đến dinh của mình chơi và ám sát ông tại chỗ (Kakitsu no ran = loạn năm Kakitsu). Do đó, cuộc ikki vừa kể thuộc loại thừa cơ nổi dậy đòi thay đổi nhà cầm quyền để “thi hành đức chính”. Tuy sử gọi là Kakitsu no tsuchi-ikki nghĩa là ikki của dân sở tại vào năm Kakitsu, còn như các nhà chuyên môn thì họ xếp nó vào loại daihajime no tokusei (đức chính khi thay đổi triều đại) gây ra bởi cuộc khủng hoảng vì trống vắng chính trị. Lý do là đất nước không có ai cầm đầu kể từ cái chết của Shôgun đương nhiệm. Việc hô hào như thế xảy ra mỗi khi có sự thay ngôi đổi chủ là vì thời trung cổ, người ta có quan niệm rằng việc một Shôgun tức vị sẽ là cơ hội khiến mọi quan hệ xã hội được xét lại.

Từ đó về sau, những cuộc tsuchi-ikki thường đi đôi với chiêu bài đòi thực thi đức chính. Phía chính phủ cũng sử dụng ngôn từ đó. Họ ban hành các tokuseirei (đức chính lệnh) nhưng rất bừa bãi.

Việc Mạc phủ ban bố “đức chính lệnh” cũng bắt nguồn từ lợi ích tài chánh riêng tư của họ. Trong các đức chính lệnh ấy, phần nhiều họ đặt điều kiện phải trích 1/5 hay 1/10 những món nợ hay món tiền cho vay nộp cho nhà chúa dưới danh nghĩa huê hồng thưởng công lao can thiệp trong việc nhìn nhận hay bãi bỏ một món nợ. Tiền huê hồng (tiền giấy tờ) đó có tên là buichisen (phân nhất tiền) và đức chính lệnh đã đẻ ra chúng được gọi là buichi-tokuseirei (phân nhất đức chính lệnh), nhưng nào có phải là chính trị tốt đẹp (đức chính) mà chỉ là lệnh “buộc cho ăn chia” theo phần trăm!

Tóm tắt về những cuộc nổi loạn nông dân (Ikki) vào thế kỷ 15[27]

 

Năm Danh xưng Địa phương Nguyên nhân – Hậu quả
1428 Cuộc đòi đức chính năm Shôchô (Chính Trường)  Kyôto Sinh ra từ khoảng trống chính trị sau cái chết của Shôgun Yoshimochi, không tìm ra người kế vị
1429 Cuộc đòi đức chính ở Harima Harima Sinh ra từ cuộc tranh quyền gia trưởng của họ Akamatsu.
1432 Cuộc đòi đức chính ở Ise Ise
1441 Cuộc đòi đức chính năm Kakitsu (Gia Cát) Kyôto Sinh ra từ khoảng trống chính trị sau vụ họ Akamatsu ám sát Shôgun Yoshinori
1447 Cuộc đòi đức chính Yamashiro Nishioka Yamashiro
1454 Cuộc đòi đức chính năm Kyôtoku (Hưởng Đức) Kyôto Sinh ra từ cuộc tranh chấp giữa Hatakeyama Masanaga và Hatakeyama Yoshhihiro
1457 Cuộc đòi đức chính năm Chôroku (Trường Lộc) Kyôto Chiếm đóng chùa Tôji (Đông tự) . Đánh bại quân mạc phủ gửi tới.
1459 Dựng bảy trạm kiểm soát trên đường vào Kyôto
1462 Cuộc đòi đức chính chiếm bảy trạm kiểm soát Kyôto Nạn đói năm Kanshô (Khoan Chính, 1461-62) làm chết 82.000 người.
1465 Cuộc đòi đức chính chiếm Tôji (Đông tự) Kyôto
1466 Cuộc đòi đức chính ở Kyôto Kyôto
1467 Bắt đầu cuộc đại loạn năm Ônin (Ứng Nhân, 1467-1477)
1480 Cuộc đòi đức chính và triệt bỏ 7 trạm kiểm soát lối vào Kyôto Kyôto
1485 Cuộc đòi đức chính ở Yamashiro Yamashiro Lại sinh ra từ sự tranh chấp giữa Hatakeyama Masanaga và Hatakeyama Yoshihiro.
1488 Cuộc đòi đức chính của tông Ikkô (Nhất Hướng)  Kaga Quan shugo ở Kaga là Togashi Masachika đối lập với tín đồ Ikkô.

 

Thống kê về những cuộc nổi loạn của nông dân (Ikki) 1600-1867[28]

Giai đoạn Tổng số các cuộc Ikki Bình quân số Ikki hàng năm
1600-1700 420 4,2
1700-1800 1092 10,9
1800-1850 814 16,2
1851-1867 373 21,9

Nguồn: Nguyễn Nam Trân

Chú thích:

[19] – Thời Kamakura, kajishi là tên một thứ tiền tô mà người mướn ruộng phải trả thêm cho tiểu địa chủ sở tại ngoài tiền tuế cống cho nhà nước hay chủ trang viên. .

[20] – Ba loại người này thuộc giai cấp thấp trong xã hội, ví dụ người làm công, đầy tớ sai vặt, dân ngụ cư vv…

[21] – Sự phân biệt, ngay cả kỳ thị đối với người ngụ cư cũng thường thấy ở các làng xã Việt Nam, nhất là vùng châu thổ sông Hồng.

[22] – Chúng ta không khỏi liên tưởng đến tổ chức shitauke (hạ thỉnh, subcontractor ), một hình thức tổ chức kinh doanh theo hệ thống trên nhờ dưới làm, dưới chờ trên cho việc, vẫn còn thấy trong thời hiện đại.

[23] – Có lối giải thích khác về chữ “thổ” ở đây. Theo tác giả Katsumata Shizuo trong tác phẩm nhan đề Ikki của ông thì nguyên thủy “thổ” là “quyền khai khẩn thổ địa” thiêng liêng của người vỡ đất mà những cuộc buôn bán đổi chác về sau không làm mất đi được. Ý nói đất phải thuộc về người khai hoang.

[24] – Mượn ý lệnh “đức chính” cuối đời Kamakura nhưng không có nghĩa là “thi hành chính trị nhân đức” mà chỉ có nghĩa là cho chạy nợ.

[25] – Nakayama Sadachika (Trung Sơn Định Thân, 1401-1459) ghi lại trong bộ sách này một số sự kiện lịch sử xảy ra dưới thời Mạc phủ Muromachi giữa giai đoạn 1418-1443. Tuy nhiều phần bị thất lạc nhưng Sakkaiki được đánh giá là một sử liệu có giá trị cao.

[26] – Akamatsu Mitsusuke ( Xích Tùng Mãn Hựu, 1373 hay 1381?-1441), võ tướng thời Muromachi trung kỳ. Sau khi ám sát thành công Shôgun Yoshinori đã trốn về ấp của mình ở Harima nhưng bị bọn trung thần là Yamana Sôzen đánh đuổi phải tự sát.

[27] – Nguồn Nihonshi Zuroku (trang 121)

 

Hits: 34

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *