(Trích Quyển 6 trong bộ Chính Trị Luận của Aristotle, Nông Duy Trường dịch, đăng trên Học viện Công dân)

 

Chương VIII

Những đề tài kế tiếp chúng ta sẽ bàn tới là việc tổ chức đúng đắn những cơ quan trong chính quyền, bản chất và chức năng những cơ quan này như thế nào và phải cần có bao nhiêu cơ quan? Không một nước nào có thể hiện hữu được nếu không có những cơ quan chính quyền cũng như không một nhà nước nào có thể được điều hành tốt nếu không có những cơ quan để giữ gìn trật tự và sinh hoạt hài hòa. Trong những nước nhỏ, như ta đã bàn qua, không cần phải có nhiều cơ quan chính quyền, nhưng trong những nước lớn hơn thì cần phải có nhiều hơn, và ta phải xem xét cẩn thận xem cơ quan nào có thể được kết hợp với nhau, và những cơ quan nào cần phải tách riêng.

Trong những cơ quan cần thiết, cơ quan đầu tiên là cơ quan quản trị thị trường; một chức quan phải được đặt ra để kiểm tra những giao kèo buôn bán và giữ gìn trật tự. Điều này cần thiết vì trong mọi nước ta không thể tránh khỏi việc có người mua và kẻ bán để đáp ứng những nhu cầu của đời sống; đây là cách thức dễ dàng nhất để giúp cho một nước đạt được tình trạng tự túc và đáp ứng được mục đích của con người khi quần tụ lại thành một quốc gia. Cơ quan thứ hai, cũng tương tự như cơ quan thứ nhất, là cơ quan giám sát và tô điểm cho nhà cửa trong thành phố và công thự, tu bổ đường xá và cầu cống, và ngăn ngừa những cuộc tranh chấp về diện tích nhà cửa của dân. Cơ quan này vẫn thường được gọi là cơ quan Công chánh gồm có nhiều ban khác nữa. Khi nước càng đông dân, những ban này do nhiều người khác nhau chịu trách nhiệm, thí dụ, người lo về tường thành, người lo về đồi núi, người lo về hải cảng. Tương tự như vậy, nên có một cơ quan phụ trách tài nguyên của toàn quốc như cơ quan Kiểm lâm. Ngoài ba cơ quan trên, cần phải có cơ quan chuyên thu thuế và phân phối ngân khoản cho những cơ quan khác. Cơ quan này gọi là Bộ Ngân khố. Một cơ quan nữa lưu trữ tất cả những giao kèo ký kết giữa tư nhân với nhau, những cáo trạng của tòa, và tất cả những tài liệu khác. Cơ quan này cũng có thể được chia làm nhiều ban nhỏ, nhưng tất cả do một chưởng quan đứng đầu.

Kế đến là một cơ quan mà nhiệm vụ rất cần thiết [cho xã hội] và cũng rất khó điều hành, đó là cơ quan phụ trách việc thi hành hình phạt, hay thu tiền phạt, cũng như giam giữ tù nhân. Sự khó khăn của cơ quan này xuất phát từ cái tiếng xấu dính liền với nó; chẳng có ai muốn làm việc này, trừ phi họ thu được nhiều lợi nhuận, và những người chịu làm thì cũng chỉ thi hành luật pháp cho có lệ. Thế nhưng, cơ quan này rất cần thiết vì những phán quyết của tòa sẽ chẳng có ý nghĩa gì, nếu không được thi hành. Và vì xã hội không thể hiện hữu được nếu không có luật pháp, thì xã hội cũng sẽ không thể hiện hữu được nếu luật pháp không được thi hành. Vì đây là cơ quan ai cũng ghét, cho nên, cơ quan này không nên giao cho một bộ phận cai quản, mà chia ra làm nhiều ban phụ trách những lãnh vực khác nhau. Tương tự như vậy, nên chia cho nhiều người đảm nhận những nhiệm vụ khác nhau trong cơ quan thuế vụ. Những hình phạt nên do những quan chức thi hành và những số tiền phạt nào do quan chức hết nhiệm kỳ ấn định nên được những quan chức kế nhiệm thi hành. Còn trong trường hợp những quan chức đang tại chức, thì quan chức quyết định hình phạt và quan chức thi hành án phạt nên là những người khác nhau. Thí dụ, nếu quản lý thị trường ra lệnh phạt thương nhân, thì nhân viên của thị trưởng có nhiệm vụ đi thu tiền phạt. Làm như vậy, người thi hành án phạt ít bị ghét bỏ hơn và sẽ dễ hoàn thành chức trách hơn; ngược lại, nếu người thi hành án phạt lại cũng là người ra lệnh phạt, người đó sẽ bị coi là kẻ thù và rất khó thi hành công vụ.

Cũng có nơi, trách nhiệm được phân biệt rõ ràng giữa viên chức bắt người và viên chức giam giữ tù nhân, như trường hợp “Ủy ban Mười Một”  ở Athens. Ủy ban này có quyền ra lệnh bắt người, nhưng cơ quan khác có nhiệm vụ giam giữ. Các biện pháp tương tự cũng nên được áp dụng cho những cơ quan khác để đỡ bị người dân chán ghét. Ai cũng biết nhiệm vụ cai ngục là cần thiết, nhưng những người tốt lại không muốn làm, còn những kẻ bất lương thì lại không tin được, vì chính những người này còn cần bị canh giữ chứ đừng nói đến việc đi canh giữ người khác. Bởi thế, nhiệm vụ này không nên trao cho một người thường xuyên canh giữ tù nhân, mà nên giao cho những đội thanh niên (đã qua huấn luyện quân sự) do những quan chức khác nhau chỉ huy.

Đây là những quan chức không thể thiếu được và phải được xếp hạng đầu tiên. Kế tới là những cơ quan cũng quan trọng không kém, như xếp hạng cao hơn và đòi hỏi những viên chức có nhiều kinh nghiệm và lòng trung thành với quốc gia hơn. Đó là những quan chức giữ nhiệm vụ bảo vệ thành trì và những nhiệm vụ quân sự khác. Trách nhiệm của những quan chức này trong thời chiến cũng như thời bình là bảo vệ thành trì, tập họp và chỉ huy dân chúng. Tại một số nước, có nhiều cơ quan lo về quốc phòng, một số nước khác lại có ít hơn, còn những nước nhỏ, chỉ có một. Những quan chức này được gọi là tướng soái. Nếu những nước có cả kỵ binh, khinh binh, cung thủ, hoặc hải quân, thì mỗi ngành khác nhau do một sĩ quan riêng biệt chỉ huy, như đô đốc, tướng soái quân kỵ hoặc tướng soái khinh binh. Bên dưới mỗi cấp tướng là những cấp tá, vân vân, và tất cả những sĩ quan này thuộc về bộ chiến tranh và bộ chỉ huy quân sự.

Nhưng vì có nhiều cơ quan, nếu không muốn nói là tất cả, sử dụng công quỹ, cho nên phải có một cơ quan giám sát và kiểm toán chi thu, đồng thời không giữ thêm nhiệm vụ nào khác nữa. Những quan chức này có nhiều tên gọi khác nhau: kiểm toán, kiểm soát tài chánh, hay kế toán. Bên cạnh những cơ quan này còn có một cơ quan cao cấp hơn lo về đệ trình những vấn đề cần thảo luận, phê chuẩn tại nghị viện, và chủ tọa những phiên họp của nghị viện. Có nơi gọi cơ quan 10 người này là ủy ban sơ bộ, vì họ sẽ thảo luận trước, xem những vấn đề nào cần đưa ra nghị viện, còn trong chế độ dân chủ thì gọi là ủy ban quốc hội. Những ủy viên này là những quan chức chính trị chính yếu của một nước.

Ngoài ra, còn cần có những quan chức phụ trách về tôn giáo, tu bổ, bảo quản những giáo đường, và những vấn đề khác liên quan đến tôn giáo. Trong những nước nhỏ, chỉ cần có một quan chức là đủ, nhưng trong những nước lớn, cần có quan chức phụ trách về đào tạo giáo sĩ, tổng giám sát tế tự, bảo quản giáo đường và những linh vật. Ngoài ra, còn có những chức quan phụ trách những buổi tế lễ chung cho cả nước mà lễ vật được dâng lên từ những tế đàn công cộng. Những viên chức này thường được gọi là tế quan.

Đó là tất cả những cơ quan cần thiết cho một quốc gia và có thể được tóm tắt như sau: cơ quan lo về tôn giáo, quốc phòng, tài chánh, thị trường, công chánh, tư pháp, thư khố, lao thất, giám sát tài chánh, và cuối cùng là lập pháp. Tại những nước bình yên và giàu có, còn có những giám quan lo về đức hạnh phụ nữ, trẻ con, giáo dục, thể dục và những cuộc tranh tài thể thao. Một số những cơ quan này không thuộc chế độ dân chủ, như chức giám quan của phụ nữ và trẻ con––những người nghèo không có nô lệ phải dùng cả vợ con làm việc nhà.

Cuối cùng: có ba cơ quan cao nhất trong một nước. Đó là giám sát luật pháp, ủy ban sơ bộ, và nghị hội. Trong ba cơ quan này, cơ quan giám sát thích hợp với giai cấp quý tộc, ủy ban sơ bộ thích hợp với giai cấp quả đầu (người giàu), và nghị hội là một định chế dân chủ (người nghèo). Tới đây ta đã bàn đủ về các loại cơ quan khác nhau của chính quyền.

(còn tiếp)

Nguồn: “Chính Trị Luận” của Aristotle
Nông Duy Trường dịch, đăng trên Học viện Công dân

Hits: 7

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *