Prosper Mérimée (1803 – 1870) là một nhà văn viết truyện ngắn và vừa nổi tiếng của Pháp trong thế kỷ XIX, cho dù ông còn được biết đến như một nhà viết kịch có tài, một nhà sử học kiêm khảo cổ học. Năm bốn mươi tuổi, ông đã là thành viên của Viện Hàn lâm Pháp. Trong số những người cùng thời, ông chịu ảnh hưởng sâu sắc của nhà văn Stendhal. Ngoài ra, ông cũng ngưỡng mộ cách viết của các nhà văn Anh như Water Scott, Shakespeare và các nhà văn Nga như Turgenev, Gogol, Pushkin. Arlen J. Hansen (1936 – 1993) là một nhà nghiên cứu văn học người Mỹ cho rằng: “các truyện ngắn của Mérimée là những tuyệt tác của sự quan sát lạnh lùng và khách quan, tuy rằng nội dung truyện thường đầy xúc cảm”. Những truyện ngắn nổi tiếng nhất của Prosper Mérimée là “Colomba”, “Hai sự hiểu lầm”, “Mateo Falcone”, “Carmen”… Ngoài viết truyện ngắn và vừa, Prosper có viết một tiểu thuyết lịch sử khá nổi tiếng là “Biên niên sử của triều đại Charles IX”. Tiểu thuyết này đã được dịch ra tiếng Việt.

“Carmen” ra đời năm 1845. Câu chuyện kể về cô gái bohemian Carmen xinh đẹp, quyến rũ, đa tình, có sức thu hút đàn ông. Chàng trai hiền lành José khi gia nhập quân đội đã có người yêu là cô gái Micaella hiền lành nơi quê nhà. Nhưng khi gặp Carmen, chàng đã bị nàng chinh phục hoàn toàn. Vì nàng, chàng đã từ bỏ tất cả, đánh mất tất cả, từ một người lính trở thành một kẻ cướp, sống lang thang, đi theo Carmen. Carmen là một mẫu phụ nữ lạ lùng. Nàng mê tín, tàn nhẫn, sống không theo một khuôn phép nào, nhưng nàng lại dũng cảm, đầy nghị lực và mê say mãnh liệt. Đàn ông bị nàng thu hút. Nàng yêu họ, rồi bỏ họ. Nàng lôi kéo họ theo mình rồi đột ngột rời xa họ. Đàn ông điên lên vì nàng, còn nàng thì thoắt nồng nàn say đắm, rồi lại thoắt lạnh lùng thờ ơ. Nàng yêu đàn ông, nhưng nàng còn yêu một điều khác nhiều hơn: cuộc sống tự do. Nàng là một phụ nữ đặc biệt: nàng đi tìm tự do cho chính mình, nhưng lại không cho những người khác được tự do. Nàng luôn nói dối và đàn ông biết điều đó nhưng vẫn lao vào nàng như những con thiêu thân lao vào ánh lửa.

Yêu José, chiếm lĩnh cả cuộc đời José, hủy hoại cả cuộc đời José, nhưng cuối cùng Carmen lại bỏ rơi chàng để đi theo chàng dũng sĩ đấu bò Escamillo. Nàng kiêu hãnh, nàng bướng bỉnh và khi trái tim nàng đã thay đổi thì không ai có thể van xin hay níu kéo nàng trở lại. Với sự kiêu hãnh đó, nàng đã gục ngã dưới mũi dao ghen tuông điên dại của José.

Hình tượng cô gái Carmen là một trong những hình tượng văn học nổi tiếng trên thế giới. Nàng là biểu hiện của tình yêu và khát vọng tự do, là biểu hiện của sức quyến rũ của phụ nữ đối với đàn ông. Tính cách nàng phức tạp và đầy mâu thuẫn, nàng không phải là người xấu, nhưng cũng không phải là người tốt, đơn giản vì nàng là niềm say đắm mãnh liệt, mà say đắm mãnh liệt thì chẳng thể phân định tốt xấu bao giờ.

Cách viết của Prosper Mérimée là cách viết chứa nhiều kịch tính, ngôn từ chặt chẽ, lạnh lùng nhưng ẩn chứa chất trữ tình sâu xa. Sau này nhà soạn nhạc Pháp Georges Bizet đã cho ra đời vở opera “Carmen” dựa trên tác phẩm của Prosper Mérimée và đó là một trong những vở opera nổi tiếng nhất thế giới.

Đọc “Carmen”, nhớ đến trường ca “Đoàn người Digan” của Pushkin (sáng tác năm 1827). Nội dung của trường ca này nói về chàng trai Aleko rời bỏ chốn thị thành, đi theo đoàn người Digan sống lang thang trên thảo nguyên Mondavia. Trong đoàn có cô gái Zemfira xinh đẹp, yêu Aleko và chung sống với anh. Nhưng rồi với tính tình đỏng đảnh, hay thay đổi, Zemfira không yêu Aleko nữa mà yêu một chàng trai Digan khác. Aleko đã giết cả Zemfira lẫn người yêu mới của nàng. Đoàn người Digan tiếp tục lên đường, bỏ Aleko ở lại với thảo nguyên mênh mông, cô độc. Nhớ những câu thơ của Pushkin nói về tính tình người phụ nữ:

Ai chỉ được cho trăng chỗ đứng

Ai bảo trăng dừng lại chốn này

Ai bảo được trái tim thiếu nữ

Yêu một lần thôi chớ đổi thay.

Yêu thích Pushkin và có viết phê bình về văn học Nga, có lẽ Prosper Mérimée đã chịu ảnh hưởng của bản trường ca này khi viết về Carmen.

*

Mời các bạn xem “Tình yêu là một chú chim bất trị” – một đoạn trích nổi tiếng trong vở Carmen.

Kéo xuống dưới để xem lời dịch tiếng Việt.

Tình yêu là chú chim bất trị

Khi nào em sẽ yêu anh?
Thực tình, chính em cũng chẳng chẳng biết…
Không bao giờ!… hoặc có thể ngày mai !…
Nhưng không phải hôm nay… chắc chắn.

Tình yêu là chú chim bất trị
Chẳng ai thuần hóa được nó đâu,
và gọi nó cũng chỉ uổng công
nếu nó đã định tâm cự tuyệt!

Chẳng tác dụng gì, cầu xin hay dọa nạt,
Kẻ này nói nhiều, người nọ nín thinh;
Và chính người nọ em ưa hơn,
Chàng không nói, nhưng làm em vui thích.

Tình yêu! Tình yêu! Tình yêu! Tình yêu!

Tình yêu là đứa con dòng Bohème,
Nó chẳng đời nào, chẳng đời nào biết luật,
nếu anh không yêu em, mà em yêu anh,
nếu em yêu anh, anh hãy cẩn thận!

Chú chim mà anh tưởng bắt được
Đã vỗ cánh và đã bay đi;
Tình yêu ở xa, anh có thể chờ mong.
anh không còn chờ, kìa nó đó.
Chỉ quanh anh thôi, nhanh nhanh lên chứ,
nó đến, nó bay, rồi lại quay về
anh tưởng túm được, nó lại lẩn rồi,
anh tưởng nó lẩn rồi, anh lại tóm được!

Tình yêu! Tình yêu! Tình yêu! Tình yêu!

Tình yêu là đứa con dòng Bohème,
Nó chẳng đời nào, chẳng đời nào biết luật,
nếu anh không yêu em, mà em lại yêu anh,
nếu em yêu anh, anh hãy cẩn thận!

Nguồn: Hà Vân – Phunu8

Hits: 16

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *