Công đoàn (trade union) là các đoàn thể và hoạt động của người lao động trong một ngành nghề, nhằm đạt được sự cải thiện điều kiện lao động, thông qua các hành động tập thể.

 

Phần 1: Công đoàn ở Anh, Australia và New Zealand

Kỳ 1: Khởi nguồn từ nước Anh

Các công đoàn ở nước Anh có một lịch sử dài và còn đang tiếp diễn. Công đoàn có chức năng khác với các phường hội (guild) thời Trung Cổ, thứ được thành lập để điều chỉnh hoạt động sản xuất thủ công. Mỗi phường hội là tổ hợp gồm cả người làm công lẫn người chủ, trong khi các công đoàn hiện đại xuất hiện chỉ để phục vụ lợi ích của người làm công. Tuy nhiên, một số khía cạnh của tổ chức phường hội – như trong các vấn đề liên quan đến tục học nghề (1) – đã được kết hợp với mục đích của các nghiệp đoàn thời kỳ đầu. Vì vậy, giữa sự sụp đổ của dạng tổ chức trước và sự nổi lên của dạng tổ chức sau, ta vẫn có thể nhận thấy một tính liên tục nào đó.

Khó có thể tìm thấy dấu vết của các tổ chức dạng công đoàn trước thế kỷ 17. Tuy nhiên, trong suốt hàng trăm năm sau, dạng kết hợp này này đã lan rộng trong các nhóm thợ thủ công như thợ may, thợ mộc và thợ in. Sự xuất hiện của chúng trong giai đoạn này là kết quả của những bước phát triển về sản xuất và thương mại trên nền tảng chủ nghĩa tư bản. Vì lượng người lao động thủ công trong nền kinh tế tăng lên, cơ hội để mỗi người lao động chuyển từ người làm thuê thành chủ xưởng ngày càng giảm. Cả sự gia tăng nhu cầu thuê lao động lẫn việc người lao động trở thành kẻ làm thuê dài hạn đều là những yếu tố thiết yếu trong quãng phát triển đầu của hình thái công đoàn. Một yếu tố bổ sung khác, liên quan đến sự trỗi dậy của chủ nghĩa tư bản, là việc chính phủ rút khỏi chuyện áp đặt mức lương nói riêng, và chuyện kiểm soát thị trường lao động nói chung. Vào năm 1813 và 1814, chính phủ Anh xác nhận chuyện này bằng cách bãi bỏ luật cho phép thẩm phán tối cao điều chỉnh mức lương, và luật đòi hỏi người lao động phải học việc để được gia nhập ngành nghề. Khi nhà nước giảm điều chỉnh thị trường lao động, vấn đề về tính hợp pháp của các công đoàn đã nổi lên một cách bức thiết. Bằng Đạo luật Kết hợp (Combination Acts) năm 1799 và 1800, chính phủ Anh đã áp một lệnh cấm lên các hoạt động công đoàn, để bổ sung cho các hạn chế mà thông luật về âm mưu lật đổ đã áp đặt (2). Sự cấm đoán này, thứ mà người thời nay cho là dị thường và bất công, đã được bãi bỏ hẳn bởi các luật vào năm 1824 và 1825. Trong khi đó, những giới hạn trong thông luật về âm mưu lật đổ vẫn được giữ lại.

Cho đến thời điểm đó, các công đoàn chủ yếu chỉ giới hạn trong quy mô vùng, và trong thành phần các ngành thủ công. Trong thời kỳ tiếp theo, chúng đã được đa dạng hóa. Ngay cả trong những ngành nghề mới nổi được đặt nền tảng trên sự cơ khí hóa và nhà máy, các công nghệ và tổ chức quản lý tương đối thiếu tinh vy cũng cần sự dụng một số nhân lực chuyên môn có tay nghề, và những người này đã dùng lại mẫu công đoàn của các ngành nghề thủ công. Các kỹ sư, thợ làm nồi hơi và thợ dệt vải bông là một vài ví dụ. Lúc này, cấu trúc của các công đoàn vẫn đủ linh hoạt để cho phép những thử nghiệm mới. Trong suốt thập niên 1830, người ta đã phát triển một phong trào hướng đến các “tổng công đoàn”, vừa nhằm thiết lập một tổ chức cấp quốc gia, vừa nhằm biến công đoàn ở các ngành nghề khác nhau thành đồng minh. Dù người tiên phong của phong trào này là thợ dệt vải bông Jon Doherty, nhiều động lực của nó lại đến từ Robert Owen, người được ủng hộ rộng rãi vì lý tưởng thành lập các hợp tác xã chống hoạt động sản xuất tư bản. Dự án công đoàn tham vọng nhất của những người theo thuyết Owen là Đại Công đoàn Quốc gia Thống nhất (Grand National Consolidated Trades Union) năm 1833, được thiết kế để ôm lấy mọi ngành lao động, dù trong thực tế nó tập trung nhắm đến giới thợ may và thợ đóng giày ở London. Vốn thiếu ổn định, tương tự những dạng công đoàn mở rộng khác trong thời kỳ này, công đoàn này đã để lại một di sản nhẫn nhục khi sụp đổ. Do thực hiện một lời tuyên thệ bí mật có liên quan đến công đoàn, 6 nhân công nông nghiệp vùng Dorsetshire – được biết đến dưới cái tên “các liệt sĩ Tolpuddle”, đã bị kết án lưu đày Australia. Công đoàn đã tổ chức một chiến dịch lớn nhân danh họ, và phong trào lao động hiện đại vẫn trân quý chương này như một biểu tượng của sự đấu tranh thời trước.

(Còn tiếp. Đọc các kỳ sau tại ĐÂY )

Dịch bởi Nguyễn Vũ Hiệp – Unions Network

Bài gốc: Encilopedia Britannica

Ghi chú của người dịch:

(1) Tục học nghề (appenticeship) bắt đầu xuất hiện từ cuối thời Trung cổ. Theo đó, các thợ cả sẽ thuê những người lao động trẻ, ở lứa tuổi vị thành niên, làm người học việc. Người học việc được dạy nghề một cách chính thức, và được cung cấp thức ăn, chỗ ở, nhưng không được trả lương. Sau khi hoàn tất hợp đồng học việc (thường kéo dài 7 năm), người học có thể trở thành người làm thuê hoặc tìm cách mở xưởng của riêng mình.

(2) Đọc thêm:

Lịch sử phong trào nghiệp đoàn ở nước Anh – Kỳ 2: Đạo luật Kết hợp năm 1799

Hits: 89

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *